Ở cửa hàng, lời khấn Thần Tài – Thổ Địa theo bản phổ biến giữ khuôn chung của văn khấn thần linh: niệm Phật, kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, Táo quân, Thần Tài, Thổ địa, xưng tên và địa chỉ nơi buôn bán, nêu ngày âm lịch, dâng lễ và xin việc buôn bán thuận lợi. Bài đầy đủ thường đọc vào mùng 1, rằm và mùng 10 hằng tháng; sáng nào mở cửa cũng thắp hương thì khấn vài câu ngắn.
Bài này dành riêng cho nơi buôn bán: quầy chợ, tiệm, quán, văn phòng nhỏ có khám thờ ông Địa. Ban Thần Tài – Thổ Địa trong nhà ở đã có bài riêng trong mục thần linh trong nhà; vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng có bài riêng trong mục văn khấn Tết. Nguồn gốc tín ngưỡng Thần Tài là chuyên đề văn hoá ở trang khác của hệ, ở đây chỉ bàn lời khấn và cách khấn.
Khấn Thần Tài ở cửa hàng khác ở nhà ở chỗ nào
Khung bài giống nhau, nhưng cửa hàng có mấy điểm riêng. Thứ nhất, địa chỉ đọc trong bài là địa chỉ nơi buôn bán, nhiều người đọc thêm tên cửa hàng hoặc ngành hàng. Thứ hai, người đứng khấn không phải lúc nào cũng là chủ: có hôm là quản lý, có hôm là nhân viên mở cửa sớm. Thứ ba, ý xin hướng vào việc buôn bán, khách hàng và người làm công, chứ không chỉ là bình an gia đình.
Cửa hàng còn có nhịp ngày riêng. Nhiều nơi thắp hương ngay khi kéo cửa cuốn, trước khi bán món hàng đầu tiên; có nơi thắp thêm một lần lúc đóng cửa. Tục cúng Thần Tài vào mùng 10 hằng tháng, kéo từ ngày vía mùng 10 tháng Giêng, gặp nhiều ở người buôn bán phía Nam và nay lan ra nhiều nơi. Đây là nếp của nghề buôn, không phải điều bắt buộc.
Cuối cùng, cửa hàng thường thuê mặt bằng, có ngày chuyển đi. Khám Thần Tài đi theo người chủ, không theo căn nhà, nên lời khấn ở đây thường nhắc "nơi buôn bán của chúng con" chứ không nhắc "ngôi nhà". Lời khấn khi nhận mặt bằng mới và khi chuyển khám có bài riêng trong cùng danh mục.
Bài văn khấn Thần Tài – Thổ Địa ở cửa hàng (bản phổ biến)
Bản dưới theo khuôn văn khấn Thần Tài trong các sách văn khấn cổ truyền, câu xin đổi theo hoàn cảnh buôn bán. Dùng cho mùng 1, rằm, mùng 10 hằng tháng hoặc khi cửa hàng có việc. Chữ trong ngoặc là phần điền:
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy Thần Tài vị tiền.
Con kính lạy ngài Ngũ phương Ngũ thổ, Phúc đức Chính thần cùng các ngài Thần linh, Thổ địa cai quản trong xứ này.
Tín chủ con là: (họ và tên).
Buôn bán tại: (tên cửa hàng, địa chỉ).
Hôm nay là ngày (…) tháng (…) năm (…) âm lịch, tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, trà quả, lễ vật, đốt nén tâm hương dâng lên trước án.
Cúi xin Thần Tài, Thổ địa cùng chư vị Tôn thần chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho việc buôn bán của chúng con được thuận lợi, khách hàng tin cậy, người làm khoẻ mạnh, mọi sự hanh thông.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Nhiều bản in câu xin là "buôn may bán đắt, tài lộc tăng tiến, an khang thịnh vượng". Bạn giữ câu đó hay đổi như trên đều theo khuôn. Có bản không có câu kính lạy Táo quân vì cửa hàng không có bếp; có bản gộp Thần Tài và Thổ địa vào một câu. Cửa hàng của người gốc Hoa thường khấn theo nếp riêng, có khi bằng tiếng Quảng hoặc tiếng Triều Châu, không theo bài này.
Chữ khó trong bài khấn ở cửa hàng
Ngũ phương Ngũ thổ. "Ngũ phương" là năm phương: đông, tây, nam, bắc và trung ương. "Ngũ thổ" là đất của năm phương ấy. Cụm này gọi chung các vị thần đất ở mọi phía của nơi mình đứng.
Phúc đức Chính thần. Vị chính thần ban phúc, cách gọi kính trọng dành cho Thổ địa trong nhiều bản khấn. Người miền Nam quen gọi gọn là ông Địa.
Vị tiền. Trước ngôi vị, trước bài vị. "Thần Tài vị tiền" là kính lạy trước ngôi của Thần Tài.
Sửa biện. Sắm sửa, chuẩn bị. Ngày thường không bày lễ thì bỏ cụm này, chỉ nói "thắp nén tâm hương".
Hanh thông. Trôi chảy, thông suốt. Câu xin "mọi sự hanh thông" là lời mong việc không vướng mắc, không phải lời hứa của ai.
Tín chủ. Người có lòng tin đứng ra làm lễ. Nhân viên khấn thay thì vẫn xưng "con", đọc tên mình, rồi nói cúng thay cho chủ cửa hàng.
Khấn ngắn mỗi sáng mở cửa: bản khấn nôm
Sáng nào cũng đọc bài đầy đủ thì dài, nhất là giờ khách đến sớm. Phần lớn người buôn bán khấn nôm vài câu. Một bản tham khảo:
"Con lạy ông Thần Tài, ông Địa và các vị thần linh cai quản nơi này.
Con là (họ tên), buôn bán ở (tên cửa hàng, địa chỉ). Sáng nay ngày (…) tháng (…) âm lịch, con mở cửa hàng, thắp nén hương, dâng chén nước.
Con xin các vị chứng giám, cho hôm nay buôn bán thuận lợi, khách vui lòng, người làm bình an. Con xin cảm tạ."
Ví dụ giả định một dòng xưng tên ở quầy chợ: "Con là (họ tên), bán vải ở quầy số (…), chợ (…), phường (…), thành phố Cần Thơ". Đọc tên ngành hàng giúp người khấn nhớ việc mình làm, không có ý nghĩa gì thêm.
Người mới nhận việc mở cửa hàng hay hỏi có cần đọc đủ danh xưng mỗi sáng không. Câu trả lời của phần đông người buôn bán lâu năm là không: buổi sáng chỉ cần gọi các vị đang được thờ ở khám (Thần Tài, ông Địa), xưng tên, nói ngày và xin một câu. Bài dài để dành cho ngày mùng 1, rằm, mùng 10. Giữ được nhịp đều đặn mỗi sáng quan trọng với họ hơn là thuộc lòng từng chữ Hán Việt.
Lúc đóng cửa, nhiều người chỉ vái ba vái, nói "con xin đóng cửa, cảm tạ các vị một ngày", tắt đèn khám hoặc để đèn điện. Hương đốt dở thì để ở nơi an toàn; nhiều cửa hàng đóng cửa đi về thì không thắp hương lúc tối để không có lửa khi vắng người.
Khi cửa hàng có việc riêng: thêm câu gì vào lời khấn
Ngoài lịch thường lệ, cửa hàng hay có những việc mà chủ muốn thưa với ban Thần Tài – Thổ Địa: nhập một lô hàng lớn, nhận thêm người làm, sửa sang quầy kệ, đổi tên biển hiệu, ký hợp đồng với một mối hàng mới. Sách văn khấn không có bài riêng cho từng việc nhỏ như vậy. Cách nhiều người làm là giữ nguyên khung bài, thêm một câu kể việc ngay sau phần nêu ngày.
Câu thêm nên ngắn và cụ thể, ví dụ: "Nhân hôm nay cửa hàng nhận thêm người làm là (tên), tín chủ con xin trình báo để chư vị chứng giám". Hoặc: "Hôm nay cửa hàng bắt đầu sửa quầy kệ, có tiếng động và bụi bặm, tín chủ con xin phép chư vị". Lời thêm là lời trình báo, nói cho đủ việc, không cần văn hoa.
Có hai điều nên tránh. Một là biến lời khấn thành lời mặc cả, kiểu "lô hàng này bán hết thì con lễ to". Hai là kể chuyện người khác, như than phiền đối thủ hay khách khó tính; lời khấn ở ban thờ không phải chỗ để nói xấu ai. Những việc lớn hơn như chuyển địa điểm, khai trương chi nhánh, tất niên đều có bài riêng trong danh mục này; khai trương cửa hàng lần đầu có bài riêng ở hệ.
Ngày nào khấn bài nào: lịch ở một cửa hàng
Bảng dưới là cách nhiều cửa hàng chia; nếp mỗi nơi khác nhau, bạn chỉnh theo nhịp riêng:
| Thời điểm | Lời khấn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sáng mở cửa hằng ngày | Khấn nôm ngắn | Thay nước, thắp hương, có nơi thắp thêm lúc đóng cửa |
| Mùng 1 và rằm | Bài đầy đủ | Có thêm hoa quả; khấn ở ban Thần Tài trước hay ban khác trước tuỳ nếp |
| Mùng 10 hằng tháng | Bài đầy đủ, nêu "nhân ngày mồng Mười" | Tục của nhiều người buôn bán, không bắt buộc |
| Mùng 2 và 16 | Khấn cô hồn ngoài cửa | Có bài riêng trong danh mục này |
| Mùng 10 tháng Giêng | Bài vía Thần Tài | Có bài riêng ở mục văn khấn Tết |
| Cuối năm | Lời tạ trong lễ tất niên cửa hàng | Có bài riêng trong danh mục này |
Câu nêu dịp ngày mùng 10 thường viết: "Hôm nay là ngày mồng Mười tháng (…) năm (…), là ngày vía Thần Tài hằng tháng, tín chủ con thành tâm…". Phần còn lại giữ nguyên khung ở trên.
Ai khấn khi chủ vắng, và những câu hay hỏi
Cửa hàng là nơi nhiều người cùng làm, nên câu hỏi "ai đứng khấn" gặp thường xuyên. Theo tập quán, vài cách xử lý dưới đây được nhiều nơi chấp nhận:
- Chủ đi vắng: người quản lý hoặc người mở cửa thắp hương, khấn xưng tên mình và nói thay cho chủ. Không cần nói tên chủ trước tên mình.
- Hai vợ chồng cùng làm chủ: một người khấn, xưng "chúng con là (tên hai người)"; không cần khấn hai lần.
- Nhân viên theo đạo khác hoặc không muốn khấn: chủ nên giao việc này cho người khác, hoặc chỉ nhờ thay nước, lau khám. Việc khấn là chuyện niềm tin cá nhân, không đưa vào bổn phận công việc.
- Chuỗi cửa hàng nhiều chi nhánh: mỗi chi nhánh có khám riêng thì đọc địa chỉ chi nhánh đó, không đọc trụ sở.
- Bán hàng qua mạng, chỉ có kho: nhiều người đặt khám ở kho và đọc địa chỉ kho.
- Khám thờ trong cửa hàng nhỏ dễ vướng chân, gần hàng hoá dễ cháy: ưu tiên đèn điện, hương ngắn, đặt bát hương trên đế chống lửa.
Khám thờ, tượng, bát hương có mô tả rõ chất liệu và kích cỡ, bạn có thể xem thêm trên Vật Phẩm Phong Thủy. Còn lời khấn thì không cần mua gì: đúng tên, đúng ngày, nói rõ việc là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng không có khám Thần Tài thì có cần khấn không?
Không. Lời khấn này gắn với ban thờ Thần Tài – Thổ Địa; cửa hàng không thờ thì không có lễ này. Nhiều người buôn bán chỉ thờ ở nhà riêng, hoặc không thờ, vẫn làm ăn bình thường. Thờ hay không là lựa chọn của chủ cửa hàng.
Khấn Thần Tài có cần đọc số tiền doanh thu hay mục tiêu bán hàng không?
Không cần, và nhiều người lớn tuổi cũng không ưa. Lời khấn là xin chứng giám và mong việc thuận lợi, không phải bản báo cáo hay bản giao hẹn. Nếu cửa hàng có việc lớn như mở thêm chi nhánh, bạn thêm một câu kể việc đó sau phần xưng tên.
Sáng thắp hương rồi, chiều có cần khấn nữa không?
Tuỳ nếp. Nhiều nơi chỉ thắp buổi sáng; nơi khác thắp thêm lúc đóng cửa và chỉ vái, không khấn. Điều cần để ý là không để hương nến cháy khi cửa hàng đã khoá cửa, không còn người trông.
Ngày mùng 10 hằng tháng có phải là ngày vía Thần Tài không?
Ngày vía chính là mùng 10 tháng Giêng âm lịch. Cúng mùng 10 các tháng khác là nếp của nhiều người buôn bán, lấy theo ngày vía đầu năm. Đó là tập quán, không phải lệ chung của mọi nơi, nên có cửa hàng giữ, có cửa hàng không.
Cửa hàng chuyển chỗ thì địa chỉ trong lời khấn đổi từ khi nào?
Từ ngày khám thờ đã được an vị ở chỗ mới. Trước khi chuyển, nhiều người khấn xin chuyển ở chỗ cũ; tới chỗ mới thì khấn trình báo địa chỉ mới. Hai lời khấn này có hướng dẫn trong các bài về mặt bằng và văn phòng mới.
Có cần mời thầy đến khấn Thần Tài cho cửa hàng không?
Không cần. Lời khấn hằng ngày, mùng 1, rằm hay mùng 10 đều do chủ hoặc người trong cửa hàng tự đọc. Khung bài ngắn, có thể in ra một tờ đặt cạnh khám để người mới cũng đọc được.