Văn khấn động thổ là lời gia chủ trình với thần linh cai quản mảnh đất rằng gia đình sắp đào đất làm nhà, xin được phép khởi công và xin cho chủ thợ bình an. Bản phổ biến trong các sách văn khấn cổ truyền kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, vị Thái Tuế của năm, Thành hoàng, Thổ địa, Táo quân, Long mạch, rồi mời cả những người chủ cũ của mảnh đất cùng về hưởng lễ. Sau đó là phần xưng danh, địa chỉ, ngày âm lịch và việc định làm.
Bài dưới đây in bản phổ biến ấy, giải nghĩa từng danh xưng, chỉ ra những chỗ cần điền, rồi đưa một bản khấn nôm ngắn cho gia đình muốn làm gọn. Mâm lễ động thổ và trình tự cả buổi lễ là chuyên đề riêng của hệ; chuyện chọn ngày giờ, mượn tuổi cũng có bài riêng, ở đây chỉ nhắc khi liên quan tới lời khấn.
Lễ động thổ khấn những ai và khấn điều gì
Động thổ nghĩa đen là làm động tới đất. Trong cách nghĩ dân gian, đất có thần cai quản, nên trước khi đào móng người ta thưa trước một tiếng, cũng như người đến ở nhờ thì chào chủ nhà. Lời khấn vì thế có ba việc: kính mời các vị về chứng giám, trình rõ ai làm gì ở đâu, và xin cho công việc thuận, người làm an toàn.
Thứ tự các vị trong bản phổ biến đi từ rộng tới hẹp. Đầu tiên là trời đất (Hoàng thiên Hậu thổ), rồi vị thần cai quản năm đang đứng (Thái Tuế), vị thần của cả vùng (Thành hoàng), thần của mảnh đất (Thổ địa), thần bếp của gia đình (Táo quân), thần coi mạch đất (Long mạch). Cuối cùng là lời mời những người từng làm chủ mảnh đất trước đây. Nhìn theo thứ tự ấy, bạn sẽ thấy bài khấn không khó nhớ như lúc mới đọc.
Khác với lễ nhập trạch (dọn về ở) hay lễ tạ đất khi xây xong, lời khấn động thổ là lời xin phép bắt đầu. Bài nhập trạch đã có bài riêng trong hệ. Nhiều gia đình khấn gia tiên ở bàn thờ nhà đang ở vào sáng hôm động thổ, báo với ông bà rằng con cháu sắp làm nhà; phần đó dùng bản khấn nôm ở cuối bài là đủ.
Bài văn khấn động thổ (bản phổ biến)
Bản dưới đây theo khuôn thường gặp trong các sách văn khấn cổ truyền in ở Việt Nam. Các sách không giống nhau từng chữ: có bản thêm, bản bớt vài vị, có bản viết "hâm hưởng", bản viết "thụ hưởng". Nếu gia đình hoặc địa phương có bản quen dùng, bạn cứ theo bản đó. Chữ trong ngoặc là phần điền.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa.
Con kính lạy ngài Định phúc Táo quân.
Con kính lạy các ngài Thần linh, Thổ địa cai quản trong khu vực này.
Tín chủ con là: (họ và tên), cùng toàn gia.
Ngụ tại: (địa chỉ nơi đang ở).
Hôm nay là ngày (…) tháng (…) năm (…) âm lịch.
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén tâm hương dâng lên trước án, kính mời: ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Định phúc Táo quân, các ngài Địa chủ Long mạch Tôn thần và tất cả các vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Cúi xin các ngài thương xót tín chủ, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Nay tín chủ con khởi tạo (làm nhà, xây móng…) tại (địa chỉ khu đất), cầu xin các ngài phù hộ cho chúng con được vạn sự tốt lành, công việc hanh thông, chủ thợ được bình an.
Tín chủ con lại xin kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ ở nơi đây cùng về hâm hưởng lễ vật, chứng giám cho tín chủ.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Câu "Nam mô A Di Đà Phật" ở đầu và cuối là thói quen của phần lớn sách văn khấn miền Bắc, phản ánh lối sống đan xen Phật giáo với tín ngưỡng dân gian. Gia đình không quen niệm Phật có thể bỏ câu này; nội dung chính của lời khấn không đổi.
Giải nghĩa các danh xưng và chữ khó trong bài
Hoàng thiên Hậu thổ. Trời và đất, theo lối gọi tôn kính: Hoàng thiên là trời lớn, Hậu thổ là đất, hình dung như bậc chủ của đất đai. Trong văn khấn gia đình, cụm này kính chung trời đất, đặt lên đầu trước mọi vị khác.
Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần. "Kim niên" là năm nay, "đương cai" là đang cai quản. Theo quan niệm cũ, mỗi năm có một vị Thái Tuế coi việc trong năm, đổi theo can chi. "Chí đức" là đức lớn. Vì thế bài động thổ nào cũng gọi vị này, năm nào cũng đọc y nguyên, không cần điền tên năm vào chỗ này.
Bản cảnh Thành hoàng. "Bản cảnh" là cõi này, vùng này. Thành hoàng là vị thần được thờ ở đình làng hoặc của cả vùng. Nhiều sách thêm "chư vị Đại vương" để kính chung các vị được thờ.
Bản xứ Thần linh Thổ địa. Thần đất của chính nơi đang đứng. Đây là vị được nhắc nhiều nhất trong mọi lễ liên quan tới đất.
Định phúc Táo quân. Táo quân, vị thần bếp, được gọi với chữ "định phúc" vì theo quan niệm dân gian coi việc phúc lộc trong nhà. Khu đất trống chưa có bếp, nhưng gia đình làm nhà để ở nên vẫn kính lạy.
Địa chủ Long mạch Tôn thần. Thần coi mạch đất, hiểu như "long mạch" trong cách nói về địa thế. Đào móng là đụng tới đất sâu, nên bài nào liên quan đào bới cũng có vị này.
Tiền chủ, Hậu chủ. Theo cách giải phổ biến là những người từng làm chủ hoặc từng gắn bó với mảnh đất trước gia đình mình, nay đã khuất. Lời mời các vị cùng hưởng lễ là phép lịch sự của người đến sau với người đến trước, không mang ý sợ hãi.
Sửa biện, kim ngân, giáng lâm, hâm hưởng. "Sửa biện" là sắm sửa, bày biện. "Kim ngân" là vàng bạc, ở đây chỉ vàng mã. "Giáng lâm" là xuống tới, về dự. "Hâm hưởng" và "thụ hưởng" đều là nhận hưởng lễ vật.
Những chỗ cần điền và cách điền cho đúng
Phần lớn sai sót khi đọc văn khấn động thổ nằm ở mấy chỗ điền, không nằm ở các câu kính lạy. Bảng dưới gom lại để bạn ghi sẵn ra giấy trước hôm làm lễ.
| Chỗ điền | Ghi gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Tín chủ con là | Họ tên người đứng khấn, thường là chủ nhà hoặc người đứng tên đất | Nếu mượn tuổi người khác thì đọc tên người được mượn tuổi |
| Ngụ tại | Địa chỉ nơi gia đình đang ở | Có bản bỏ dòng này, chỉ đọc địa chỉ khu đất |
| Ngày tháng năm | Ngày âm lịch và tên năm theo can chi, ví dụ năm Đinh Mùi cho năm 2027 | Tháng nhuận thì đọc "tháng (…) nhuận" |
| Khởi tạo việc gì | Làm nhà, xây nhà ở, xây lại nhà trên nền cũ, xây tường rào | Nói đúng việc, không cần kể chi tiết kỹ thuật |
| Địa chỉ khu đất | Số thửa hoặc số nhà, tên đường, xã hoặc phường, tỉnh hoặc thành phố | Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện; đọc theo tên hành chính mới |
Ví dụ giả định một dòng địa chỉ: "tại khu đất số (…), thôn (…), xã (…), tỉnh Nghệ An". Giấy tờ đất cũ còn ghi tên huyện thì bạn có thể đọc thêm tên cũ cho dễ hình dung, nhưng tên hiện hành vẫn nên đứng trước.
Bản khấn nôm ngắn cho nhà phố và nhà xây lại
Nhiều gia đình ở thành phố làm nhà trên một mảnh đất hẹp giữa phố, có khi là phá nhà cũ xây lại. Lễ thường gọn: một mâm nhỏ đặt ở giữa khu đất, thắp hương, khấn nôm. Bản dưới đây là bản tham khảo, bạn đổi lời cho hợp với nhà mình:
"Con lạy trời đất, con lạy các vị thần linh, Thổ địa, Long mạch cai quản khu đất này.
Con là (họ tên), ở (địa chỉ đang ở). Hôm nay ngày (…) tháng (…) năm (…) âm lịch, gia đình con khởi công làm nhà tại (địa chỉ khu đất).
Con thành tâm dâng nén hương, lễ mọn, xin các vị cho phép gia đình con được động thổ. Con xin mời các vị chủ cũ của mảnh đất cùng về chứng giám.
Con xin cho công việc thuận lợi, thợ thuyền làm việc an toàn, hàng xóm xung quanh được yên. Con xin cảm tạ."
Câu cầu cho hàng xóm không có trong bản sách, nhưng nhiều gia đình ở phố thêm vào vì công trình chen giữa nhà dân, bụi và tiếng ồn ảnh hưởng tới mọi người. Lời khấn nôm vốn là lời của mình, nên những ý thật lòng như thế hoàn toàn hợp. Khấn gia tiên ở bàn thờ nhà đang ở thì đổi câu mở thành "Con lạy ông bà tổ tiên", giữ phần báo tin và lời xin.
Ai đứng khấn, mượn tuổi và đứng ở đâu khi khấn
Người đứng khấn. Theo tập quán là chủ nhà, người đứng tên khu đất hoặc người lớn nhất trong gia đình. Vợ hay chồng đều khấn được; nếu gia đình nhờ một người lớn trong họ đứng lễ thì người ấy đọc, chủ nhà đứng bên cạnh.
Khi mượn tuổi. Có gia đình theo lời khuyên chọn tuổi, mời một người khác đứng ra làm lễ và cuốc nhát đầu tiên. Khi đó phần "tín chủ con là" đọc tên người được mượn tuổi, nhiều nhà đọc thêm "thay mặt gia đình ông bà (tên chủ nhà)". Chuyện có nên mượn tuổi hay không thuộc chuyên đề chọn tuổi, ngày giờ; lời khấn chỉ cần nói đúng ai đang đứng lễ.
Chỗ đặt lễ và chỗ đứng. Mâm lễ thường đặt ở khoảng giữa khu đất hoặc ngay chỗ sẽ đào nhát đầu tiên, người khấn đứng hoặc quỳ trên chiếu trải trước mâm. Đất dốc, đất lầy thì kê mâm lên bàn nhỏ cho vững.
Đọc to hay đọc nhỏ. Ngoài trời có gió và tiếng xe, đọc vừa đủ để người đứng cạnh nghe. Mắt nhìn giấy cũng không sao; đọc chậm, rõ chỗ tên và địa chỉ là điều nhiều người lớn tuổi dặn nhất.
Sau lời khấn: nhát cuốc đầu tiên, hoá vàng và an toàn
Phần việc ngay sau lời khấn ngắn gọn, nhưng có mấy điểm nên tính trước để buổi lễ không lúng túng:
- Khấn xong, vái ba vái, cắm hương lên bát hương hoặc lên đất trước mâm. Chờ hương cháy khoảng một phần ba hoặc nửa nén.
- Người đứng khấn cầm cuốc hoặc xẻng đào vài nhát ở chỗ đã định rồi đặt nắm đất đầu tiên sang một bên. Số nhát và cách cuốc mỗi vùng một khác, theo người lớn trong nhà hướng dẫn.
- Khi hương gần tàn, khấn một câu ngắn xin hoá vàng, rồi hoá ở chỗ quang, xa vật liệu dễ cháy như ván khuôn, bạt, can xăng của máy.
- Hạ lễ, chia lộc cho thợ và người tới dự. Sau đó thợ mới bắt đầu phần việc thật.
- Trước khi máy móc vào làm, chủ nhà và đội thợ kiểm tra lại đường điện, hố đào và rào chắn; lời khấn cầu bình an chỉ trọn khi công trường thật sự an toàn.
Nếu thời tiết xấu hôm làm lễ, nhiều gia đình vẫn làm lễ đúng giờ dưới mái che tạm rồi lùi việc đào móng sang hôm khác; lời khấn vẫn giữ nguyên, chỉ không cuốc nhát đất đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đọc thuộc lòng bài văn khấn động thổ không?
Không cần. Phần lớn người đứng lễ cầm giấy đọc, nhất là ngoài trời và khi bài khá dài. Điều nên làm là đọc thử một lần ở nhà, viết rõ phần họ tên, địa chỉ, ngày âm lịch để khi đứng trước mâm không bị vấp ở đúng những chỗ quan trọng nhất.
Năm nào cũng đọc "Kim niên Đương cai Thái Tuế" giống nhau à?
Đúng vậy. Cụm này nghĩa là vị Thái Tuế đang cai quản năm nay, nên dùng được cho mọi năm. Một số sách in kèm tên riêng của vị Thái Tuế từng năm; gia đình dùng bản nào thì theo bản đó, còn đọc theo bản chung như trên cũng là cách phổ biến.
Xây lại nhà trên nền cũ có cần khấn động thổ không?
Nhiều gia đình vẫn làm, vì việc đào móng mới vẫn là làm động tới đất. Lời khấn thêm ý nhà cũ đã dỡ, nay xây lại. Lễ tạ nhà cũ trước khi phá dỡ là một lễ khác, thường làm trước đó vài hôm; chi tiết có ở chuyên đề sửa nhà, phá dỡ.
Ở chung cư sửa căn hộ có phải khấn động thổ không?
Sửa căn hộ không đào đất nên phần lớn gia đình không làm lễ động thổ. Nếu muốn có một lời thưa trước khi thợ vào, bạn dùng lời khấn sửa nhà ngắn ở bàn thờ thần linh hoặc gia tiên của căn hộ là đủ, không cần đọc bài động thổ đầy đủ.
Khấn gia tiên vào hôm động thổ thì nói gì?
Thắp hương ở bàn thờ nhà đang ở, báo với ông bà rằng hôm nay con cháu khởi công làm nhà ở đâu, xin ông bà chứng giám và phù hộ cho công việc thuận lợi. Lời ngắn, có thể làm trước khi ra khu đất hoặc sau khi về.
Đọc sai một vài chữ trong văn khấn có sao không?
Theo cách hiểu của phần lớn người làm lễ lâu năm, lời khấn trọng ở lòng thành và ở việc nói đúng người, đúng việc. Lỡ đọc vấp thì đọc lại câu đó cho rõ rồi đọc tiếp. Không có lý do gì để lo lắng hay làm lại cả buổi lễ.