Văn khấn giao thừa trong nhà là bài đọc ở bàn thờ ngay sau thời khắc chuyển năm, kính lạy thần linh trong nhà (Táo quân, Thổ địa, Long mạch) và gia tiên, báo năm cũ đã qua, năm mới đã tới, xin chứng giám lòng thành. Bài này khác bài giao thừa ngoài trời: ngoài trời hướng về các vị coi năm, trong nhà hướng về những vị gần gũi với ngôi nhà và tổ tiên.
Đêm giao thừa Tết Đinh Mùi rơi vào khuya thứ Sáu 5/2 sang rạng sáng thứ Bảy 6/2/2027. Phần dưới gồm bản phổ biến theo sách văn khấn cổ truyền, giải nghĩa danh xưng Táo quân trong bài, chỗ điền, bản khấn nôm và cách làm khi nhà chỉ có một bàn thờ, một bát hương. Lễ mùng 1 Tết sáng hôm sau đã có bài riêng ở hệ.
Giao thừa trong nhà: lễ gì, ai khấn, khấn với ai
Sau lễ ngoài trời, hoặc cùng lúc nếu nhà có hai người lo lễ, gia đình làm lễ giao thừa trong nhà ở bàn thờ. Đây là lễ đầu tiên của năm mới diễn ra trong nhà. Ý của lời khấn đơn giản: báo với thần linh và tổ tiên rằng đã sang năm mới, con cháu đang có mặt đông đủ, xin chứng giám.
Một điểm dễ bị bỏ sót: theo quan niệm dân gian, Táo quân lên chầu trời từ ngày 23 tháng Chạp và trở về vào đêm giao thừa. Vì vậy nhiều bản văn khấn giao thừa trong nhà có câu mời Táo quân về tiếp tục coi việc bếp núc trong năm mới. Lễ tiễn Táo ngày 23 đã có bài riêng ở hệ; bài này là đầu kia của câu chuyện.
Người khấn thường là chủ nhà. Nhiều nhà để người lớn tuổi nhất thức đón giao thừa và đứng khấn; nhà có người già yếu thì con trưởng khấn thay, người già ngồi bên. Không có quy định về giới hay tuổi, chỉ có nếp quen của từng nhà. Gia tiên đã được mời về từ chiều cuối năm, nên bài giao thừa trong nhà không cần lặp lại lời rước, chỉ cần thưa rằng năm mới đã sang.
Bài văn khấn giao thừa trong nhà (bản phổ biến)
Bản dưới đây theo khuôn thường gặp trong sách văn khấn cổ truyền; câu chữ giữa các sách có khác. Chữ trong ngoặc là phần điền:
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ địa, Long mạch Tôn thần.
Con kính lạy các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, bá thúc đệ huynh, cô di tỷ muội và toàn thể hương linh gia tiên họ (…) nội ngoại.
Tín chủ con là: (họ tên), cùng toàn gia.
Ngụ tại: (địa chỉ).
Nay phút giao thừa, năm (tên năm cũ) đã hết, năm (tên năm mới) đã sang. Tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, trà quả, lễ vật, kính dâng trước án.
Kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, ngài Bản gia Thổ địa, Long mạch Tôn thần cùng các cụ hương linh gia tiên chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin phù hộ cho toàn gia năm mới mạnh khoẻ, trên thuận dưới hoà.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Ví dụ điền cho đêm giao thừa tới: "năm Bính Ngọ đã hết, năm Đinh Mùi đã sang". Một số bản có câu "nay ngài Táo quân đã về" ngay sau câu nêu dịp; có bản không. Theo bản quen của nhà mình.
Giải nghĩa danh xưng và cụm chữ riêng của bài
Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Danh xưng đầy đủ của Táo quân trong văn khấn. "Đông trù" là bếp phía đông, cách gọi văn chương của bếp nhà; "Tư mệnh" là coi giữ việc của người trong nhà; "Táo phủ Thần quân" là vị thần cai quản bếp. Đọc thành tiếng nghe dài, nhưng cả cụm chỉ là một vị.
Bản gia Thổ địa. Thần đất của chính ngôi nhà, khác với Thổ địa của cả vùng ("bản xứ Thổ địa") ở các bài khác.
Long mạch Tôn thần. Thần coi mạch đất dưới nhà. Bài giao thừa trong nhà gộp Thổ địa và Long mạch vào một câu.
Trên thuận dưới hoà. Người trên, người dưới trong nhà hoà thuận với nhau. Một lời cầu cho nếp nhà, không gắn với tiền bạc.
Chứng giám lòng thành. Chứng kiến và xét thấu tấm lòng của người làm lễ. Cụm này xuất hiện ở hầu hết văn khấn, đặt ngay trước phần cầu xin, như một lời thưa rằng lễ có thể đơn sơ nhưng lòng là thật.
Trước án. "Án" là bàn thờ, bàn lễ. "Kính dâng trước án" là dâng lên bàn thờ.
Bàn thờ nhiều ban hay một ban: khấn thế nào
Nhà ở hiện nay rất khác nhau, từ nhà ống có tầng thờ riêng đến căn hộ một phòng khách. Bảng dưới là cách nhiều gia đình sắp lời khấn giao thừa theo số ban thờ:
| Kiểu bàn thờ | Cách khấn phổ biến |
|---|---|
| Có ban thần linh (Táo quân, Thổ địa) và bàn gia tiên riêng | Khấn ở ban thần linh trước, phần lời gọi thần linh; sang bàn gia tiên khấn phần gia tiên. Có thể dùng hai nửa của bài trên. |
| Một bàn thờ, hai bát hương (thần linh, gia tiên) | Đọc cả bài một lần, thắp hương cho cả hai bát hương trước khi đọc |
| Một bàn thờ, một bát hương | Đọc cả bài một lần; lời khấn đã gọi đủ thần linh và gia tiên |
| Nhà có thêm ban Phật | Ban Phật chỉ thắp hương, dâng hoa quả chay, lời ngắn; cách khấn cụ thể ở ban Phật nên hỏi nhà chùa nơi gia đình hay đi lễ |
| Nhà có ban Thần Tài – Thổ Địa | Thắp hương, khấn ngắn đón năm mới; lời khấn ngày vía Thần Tài mùng 10 có bài riêng |
Thứ tự chung theo tập quán nhiều nhà là từ ban cao, ban chung tới ban riêng. Nếu cả nhà chỉ một người lo lễ, không nhất thiết đọc đủ mọi ban vào đúng phút giao thừa; thắp hương lần lượt, khấn ngắn ở các ban sau là được.
Trong căn hộ nhỏ, khói hương nhiều ban cùng lúc có thể làm ngột phòng; mở hé cửa sổ, đặt hương xa rèm.
Bản khấn nôm giao thừa trong nhà
Không ít người đón giao thừa một mình hoặc với gia đình nhỏ, không có ai lớn tuổi đứng khấn. Bản khấn nôm dưới đây giữ đủ thứ tự: thần linh trong nhà, gia tiên, xưng danh, nêu thời khắc, cầu xin.
"Con lạy ông Táo, con lạy các vị thần đất coi giữ ngôi nhà này.
Con lạy ông bà tổ tiên nội ngoại.
Con là (họ tên), cùng (những người trong nhà), đang ở (địa chỉ).
Bây giờ là phút giao thừa, năm (…) đã hết, năm (…) đã sang. Con thắp nén hương, dâng chút hoa quả.
Con xin cảm tạ một năm qua, xin các vị và ông bà chứng giám, phù hộ cả nhà năm mới bình an, khoẻ mạnh.
Con xin cảm tạ."
Ví dụ giả định một dòng địa chỉ: "đang ở căn hộ (…), phường (…), Thành phố Hồ Chí Minh". Có người thêm vài câu ước nguyện riêng cho năm mới: học xong khoá học, bố mẹ khoẻ, con vào lớp một. Lời ước bằng câu của mình, gắn với việc mình định làm, thường dễ nói và thật hơn những câu chúc rập khuôn.
Chuẩn bị tờ khấn và bàn thờ trước phút giao thừa
Đêm giao thừa thường vội: vừa xem pháo hoa trên truyền hình, vừa bày lễ ngoài sân, vừa lo trẻ con. Chuẩn bị trước khoảng một giờ giúp phút khấn trong nhà không bị cuống:
- Viết hoặc in tờ khấn, điền sẵn họ tên người khấn, địa chỉ hiện tại theo tên tỉnh, phường, xã mới, tên năm cũ và năm mới. Đọc thử một lượt cho quen những danh xưng dài như Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
- Thay nước trên bàn thờ, rót sẵn chén trà, chén rượu; bày hoa quả, bánh trái như nếp nhà. Phần mâm lễ cụ thể có ở chuyên mục mâm cúng.
- Kiểm tra đèn thờ, nến, ổ cắm của đèn nháy trang trí. Nến đặt trong cốc chắn, xa câu đối giấy và hoa khô.
- Thống nhất ai khấn trong nhà, ai khấn ngoài trời nếu làm cả hai lễ cùng lúc; ai trông trẻ nhỏ khi người lớn đang thắp hương.
- Chuẩn bị bật lửa hoặc diêm, hương đủ số nén cho các bát hương; đặt khay hứng tàn để tàn hương không rơi xuống mặt bàn gỗ.
- Khi đồng hồ sang năm mới, làm xong lễ ngoài trời nếu có, rồi vào trong thắp hương, đọc bài.
Người lần đầu khấn thường lo đọc vấp. Đọc vấp thì dừng một nhịp, đọc lại câu đó; không ai trong nhà coi đó là lỗi. Đọc chậm và rõ tốt hơn đọc nhanh cho kịp.
Sau lời khấn: những việc nhiều nhà làm tiếp trong đêm
Khấn xong, nhiều nhà rót chén trà mới, chén rượu mới, để hương cháy rồi cả nhà chúc Tết nhau ngay trước bàn thờ. Trẻ con được mừng tuổi từ lúc này ở một số nhà, số khác đợi đến sáng mùng 1. Không có thứ tự bắt buộc; đó là nếp quen của từng gia đình.
Một số nhà sau giao thừa đi lễ đình, chùa gần nhà, xin lộc đầu năm. Lời khấn ở đình chùa là bài khác, nằm ở chuyên mục đi lễ; bài này không bàn. Nếu đi, nhớ tắt nến, rút điện đèn nháy, để lại người trông nhà nếu được. Đêm giao thừa là đêm bàn thờ có nhiều lửa nhất trong năm.
Bát hương đêm giao thừa thường cắm nhiều chân hương. Không cần rút chân hương ngay trong đêm hay sáng mùng 1; việc rút tỉa chân hương, lau dọn thường làm trước Tết, vào dịp bao sái cuối năm, phần lời khấn cho việc đó thuộc chuyên mục xây sửa nhà và đồ thờ. Sáng mùng 1, gia đình làm lễ gia tiên đầu năm với bài khấn mùng 1 Tết, đã có ở hệ.
Câu hỏi thường gặp
Giao thừa nên khấn trong nhà đúng 0 giờ hay lúc nào?
Phần lớn gia đình khấn ngay sau thời khắc chuyển năm, tức khoảng 0 giờ, sau lễ ngoài trời nếu có. Có nhà khấn trong nhà trước một chút cho kịp đúng giờ ra sân. Thứ tự và giờ chính xác tuỳ nếp nhà, không có quy định chung.
Đã rước ông bà chiều 30 thì giao thừa có cần khấn gia tiên nữa không?
Theo bản sách phổ biến thì có, nhưng chỉ là lời báo năm mới đã sang, không lặp lại lời mời. Nhà nào chỉ khấn thần linh lúc giao thừa, để gia tiên đến sáng mùng 1, cũng không sai nếp.
Ở nhà thuê có cần khấn Thổ địa, Táo quân không?
Nhiều người ở thuê vẫn thắp hương và khấn ngắn với thần linh nơi mình đang ở, như một lời chào chủ đất. Nhà thuê không có bàn thờ thì khấn thầm là đủ. Lời khấn khi mới dọn đến nhà thuê thuộc chuyên mục thần linh trong nhà.
Đang có tang thì cúng giao thừa thế nào?
Nếp nhiều nơi là đón năm mới lặng lẽ, không đốt pháo hoa nhà mình, không bày nhiều đồ đỏ; lễ giao thừa vẫn làm, lời khấn thêm câu mời riêng người mới khuất. Chi tiết theo người lớn trong họ hoặc người lo việc tang ở địa phương.
Có thể khấn giao thừa bằng tiếng nước ngoài cho người nhà không rành tiếng Việt?
Có gia đình người Việt ở nước ngoài để con cháu khấn bằng ngôn ngữ con quen, kèm vài câu tiếng Việt chào ông bà. Không có quy tắc nào cấm; điều nhiều nhà coi trọng là con cháu hiểu mình đang nói gì.
Văn khấn giao thừa trong nhà có giống văn khấn mùng 1 Tết không?
Khung giống nhau ở phần kính lạy và xưng danh. Khác ở câu nêu dịp (phút giao thừa so với sáng mồng Một) và ở chỗ bài giao thừa nhấn vào thần linh trong nhà, nhất là Táo quân vừa trở về.