Khi gửi tro cốt người thân ở chùa, lời khấn của gia đình thường gồm ba phần ngắn: thưa với gia tiên ở nhà trước khi đi, khấn ở ban Tam bảo xin nhà chùa cho người thân được gửi gắm, và thưa với người đã khuất tại nơi đặt tro cốt. Phần nghi lễ chính như tụng kinh, an vị do nhà chùa đảm nhận; gia đình không cần đọc văn khấn dài, chỉ cần lời thành tâm và làm theo hướng dẫn của thầy.
Bài này đưa khung các lời khấn ấy, lời khấn khi lên chùa thăm vào ngày giỗ, rằm, và khi gia đình xin rước tro cốt về. Mỗi chùa có quy định và nghi thức riêng, vì thế điều quan trọng nhất là hỏi nhà chùa trước. Bàn về nơi đặt tro cốt (chùa, nhà lưu tro cốt, đặt tại nhà, chôn) đã có bài riêng ở mảng mộ phần của hệ.
Gửi tro cốt ở chùa: lời khấn ít mà việc hỏi nhiều
Hoả táng ngày càng phổ biến ở thành phố, và nhiều gia đình chọn gửi tro cốt ở chùa vì gần nhà, có người trông nom, có tiếng kinh mỗi ngày. Khác với mộ chôn ngoài nghĩa trang, ở chùa gia đình là khách: việc đặt tro cốt ở đâu, nghi lễ thế nào, ngày nào được lên thắp hương đều theo quy định của nhà chùa.
Vì vậy, trước khi nghĩ tới lời khấn, gia đình nên gặp nhà chùa để hỏi: chùa có nhận gửi không, cần giấy tờ gì, có lễ an vị không và làm vào giờ nào, gia đình chuẩn bị những gì (thường là lễ chay), được lên thăm vào những ngày nào. Nhà chùa sẽ chỉ dẫn cụ thể. Bài này không đưa con số hay mức cúng dường nào; đó là việc gia đình trao đổi trực tiếp với nhà chùa.
Lời khấn của gia đình trong cả quá trình đều ngắn. Ở chùa, lời khấn càng ngắn càng hợp, vì đây là nơi thanh tịnh và còn nhiều người khác đến lễ. Không mang đồ mặn, không đốt nhiều vàng mã nếu nhà chùa không cho phép.
Những điều nên hỏi nhà chùa trước ngày gửi
Mỗi chùa có cách làm riêng, và nhiều băn khoăn của gia đình được giải đáp ngay trong một lần gặp nhà chùa. Bạn có thể chép danh sách dưới đây ra giấy mang theo:
- Chùa có nhận gửi tro cốt không, còn chỗ không, đặt ở khu nào (tháp, nhà lưu, gian thờ riêng).
- Cần mang giấy tờ gì (thường là giấy chứng tử, giấy của nơi hoả táng) và ai đứng tên gửi.
- Có lễ an vị không, làm vào ngày giờ nào, gia đình chuẩn bị lễ vật gì, bao nhiêu người được dự.
- Có được đặt di ảnh, bát hương riêng tại ô không, hay chỉ thắp hương ở bát hương chung.
- Ngày nào, giờ nào gia đình được lên thăm; ngày giỗ có được làm lễ tại chùa không.
- Khi muốn rước tro cốt về thì báo trước bao lâu và làm thủ tục thế nào.
Những câu hỏi này giúp gia đình chuẩn bị đúng, tránh mang lễ không phù hợp hoặc đến sai giờ. Nhà chùa nào cũng quen trả lời các câu hỏi như vậy, gia đình không cần ngại.
Lời thưa với gia tiên ở nhà trước khi đưa tro cốt lên chùa
Trước khi rời nhà, người đứng lễ thắp hương ở bàn thờ gia tiên (và bàn thờ người mới mất nếu có), thưa ngắn. Khung tham khảo:
"Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ và hương linh gia tiên họ (…).
Con là (họ tên), ngụ tại (địa chỉ). Hôm nay ngày (…) tháng (…) năm (…) âm lịch, con cháu đưa tro cốt của (quan hệ, họ tên) lên gửi tại chùa (tên chùa), để (quan hệ) được nương nhờ cửa Phật, có nơi yên nghỉ.
Kính xin các cụ chứng giám, phù hộ cho mọi việc được thuận lợi. Con xin phép."
Nếu gia đình đưa tro cốt từ nơi hoả táng thẳng tới chùa, không qua nhà, thì lời thưa này đọc trước khi đi hoặc khi về. Với gia đình chỉ có bàn thờ tạm cho người mới mất, đọc ở bàn thờ ấy và gọi tên người mất trước, gia tiên sau. Câu "nương nhờ cửa Phật" là cách nói phổ biến; gia đình nói giản dị hơn cũng được: "để (quan hệ) được ở chùa, có các thầy trông nom."
Khấn ở ban Tam bảo: lời ngắn, lễ chay
Đến chùa, gia đình thường dâng lễ chay ở ban Tam bảo (chính điện) theo chỉ dẫn của nhà chùa. Lời khấn ở đây là lời trình bày ngắn với chư Phật, không phải văn khấn gia tiên. Nhiều người khấn theo khung sau:
"Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật. (ba lần)
Con lạy mười phương chư Phật, chư Bồ Tát.
Con là (họ tên), ngụ tại (địa chỉ). Hôm nay ngày (…) tháng (…) năm (…) âm lịch, gia đình con xin gửi tro cốt của (quan hệ, họ tên), mất ngày (…), tại chùa.
Con thành tâm dâng lễ, xin cho (quan hệ) được nương nhờ nơi cửa Phật, được yên nghỉ.
Con xin đội ơn."
Câu niệm danh hiệu Phật ở đầu là thói quen của nhiều người đi lễ chùa miền Bắc; có chùa, có nơi quen niệm danh hiệu khác. Nhà chùa sẽ hướng dẫn nếu gia đình hỏi. Văn khấn ở các ban trong chùa (Tam bảo, Đức Ông, Quan Âm) có bài riêng thuộc chuyên mục đi lễ đình chùa của trang. Muốn hiểu ý nghĩa giáo lý của việc gửi tro cốt ở chùa, bạn nên hỏi chư tăng.
Khi khấn ở chính điện, gia đình đứng hoặc quỳ ở chỗ dành cho người đi lễ, không đứng chắn lối, không gọi to tên người mất. Lễ vật đặt ở nơi nhà chùa chỉ, không tự đặt lên ban thờ chính. Khấn xong, vái ba vái rồi lui ra để người khác vào lễ. Những phép nhỏ ấy là cách gia đình tôn trọng nơi mình đang gửi gắm người thân.
Lời thưa tại nơi đặt tro cốt
Sau khi nhà chùa làm lễ an vị (nếu có) và đặt tro cốt vào chỗ đã định, gia đình được thắp hương ở đó. Lời thưa với người đã khuất ngắn, nhẹ nhàng:
"Con kính lạy hương linh (quan hệ, họ tên).
Hôm nay ngày (…), con cháu đã đưa (quan hệ) về gửi tại chùa (tên chùa). Nơi đây có các thầy trông nom, có tiếng kinh mỗi ngày. Kính mời (quan hệ) yên nghỉ.
Ngày rằm, mùng một, ngày giỗ con cháu sẽ lên thăm (quan hệ). Con xin phép."
Khu đặt tro cốt thường có nhiều người, nhiều ô, nhiều di ảnh sát nhau. Nên thắp ít hương, đúng chỗ nhà chùa quy định; có chùa không cho thắp hương tại từng ô mà chỉ thắp ở bát hương chung của khu. Khi đó lời thưa vẫn nói được như trên, đứng trước ô của người thân hoặc trước bát hương chung.
Khi lên chùa thăm vào ngày giỗ, rằm, Tết
Lên chùa trước, làm giỗ ở nhà sau. Nhiều gia đình sáng ngày giỗ lên chùa thắp hương nơi đặt tro cốt, mời người đã khuất về nhà dự giỗ: "Hôm nay là ngày giỗ (quan hệ), ở nhà con cháu đã sửa lễ, kính mời (quan hệ) về cùng con cháu." Lời khấn giỗ ở nhà theo bài ngày giỗ đã có ở hệ.
Gửi lễ giỗ ở chùa. Một số chùa nhận làm lễ giỗ cho tro cốt gửi tại chùa. Khi đó nghi thức do nhà chùa đảm nhận, gia đình đến dự và thắp hương theo hướng dẫn.
Ngày rằm, mùng một. Ai trong nhà tiện đường thì ghé, khấn ngắn: "Hôm nay ngày rằm, con lên thăm (quan hệ)." Không cần mang lễ nhiều; một bó hoa nhỏ hoặc chút hoa quả là đủ nếu nhà chùa cho đặt.
Ngày Tết. Nhiều gia đình lên chùa chiều 30 hoặc sáng mùng một, thắp hương ở ban Tam bảo rồi tới nơi đặt tro cốt, mời người thân về nhà ăn Tết. Lời mời ông bà về ăn Tết ở nhà có bài riêng trong chuyên mục Tết của trang.
Khi xin rước tro cốt về: lời khấn và việc cần hỏi trước
Có những lúc gia đình muốn rước tro cốt từ chùa về: đưa về quê chôn trong khu mộ họ, chuyển sang nơi khác, hoặc đặt tại nhà. Việc này cần báo trước với nhà chùa để nhà chùa sắp xếp, có khi kèm một nghi thức ngắn. Gia đình không nên tự ý mang đi.
Ở ban Tam bảo, lời khấn ngắn: "Con là (họ tên), hôm nay ngày (…), gia đình con xin phép rước tro cốt của (quan hệ, họ tên) đã gửi tại chùa từ năm (…), đưa về (nơi mới). Con xin đội ơn nhà chùa đã trông nom (quan hệ) trong thời gian qua." Tại nơi đặt tro cốt: "Thưa (quan hệ), hôm nay con cháu đến đón (quan hệ) về (nơi mới). Kính mời (quan hệ) cùng con cháu lên đường."
Khi tới nơi mới, nếu chôn ở nghĩa trang thì dùng lời khấn thần đất như khi an táng (có trong bài văn khấn cải táng của chuyên mục này); nếu đặt tại nhà thì thưa với gia tiên ở bàn thờ. Đặt tro cốt tại nhà là việc mỗi gia đình một quan niệm; bài không bàn nên hay không.
Gửi ở nhà lưu tro cốt, không phải chùa: lời khấn thay đổi thế nào
Ngoài chùa, nhiều thành phố có nhà lưu giữ tro cốt trong các khu nghĩa trang, công viên tưởng niệm. Những nơi này thường có quầy hướng dẫn, khu thắp hương chung và quy định riêng về hương, hoa, giờ thăm. Không có ban Tam bảo, nên lời khấn ở đây gồm lời chào thần đất nơi lưu giữ và lời thưa với người đã khuất.
Khung lời chào: "Con lạy các vị thần linh cai quản nơi đây. Con là (họ tên), hôm nay ngày (…), gia đình con xin gửi tro cốt của (quan hệ, họ tên) tại đây. Kính xin các vị che chở cho (quan hệ) được yên nghỉ." Lời thưa với người đã khuất dùng như khi gửi ở chùa, chỉ bỏ câu về các thầy và tiếng kinh, thay bằng điều thật: "Nơi đây yên tĩnh, có người trông nom, con cháu đến thăm cũng tiện."
Ở những nơi chỉ cho thắp hương tại khu chung, bạn khấn trước bát hương chung rồi đến đứng lặng ở ô của người thân. Lời khấn thầm vẫn đủ ý, không cần đốt hương tại ô.
Câu hỏi thường gặp
Gửi tro cốt ở chùa có cần tự đọc văn khấn dài không?
Không cần. Nghi lễ chính do nhà chùa đảm nhận. Gia đình chỉ cần lời thưa ngắn ở nhà, lời khấn ngắn ở ban Tam bảo và lời thưa tại nơi đặt tro cốt. Làm theo hướng dẫn của nhà chùa là quan trọng nhất.
Mang lễ gì khi gửi tro cốt ở chùa?
Thường là lễ chay: hương, hoa, hoa quả, có thể thêm bánh, trà. Không mang đồ mặn vào chùa. Mỗi chùa có quy định riêng về lễ vật và vàng mã, nên hỏi nhà chùa trước khi chuẩn bị.
Ai nên đứng khấn khi gửi tro cốt?
Thường là người đã đứng chủ tang, như con trưởng hoặc người vợ, người chồng của người mất. Người khác trong nhà khấn thay khi cần, nói rõ quan hệ. Ở chùa, lời khấn thường đọc thầm hoặc nói nhỏ.
Gia đình không theo Phật giáo có gửi tro cốt ở chùa được không?
Nhiều chùa vẫn nhận, tùy quy định từng nơi. Gia đình nên hỏi trực tiếp nhà chùa. Khi khấn, người không quen niệm Phật có thể bỏ câu niệm, giữ lời trình bày ngắn và thái độ tôn trọng nơi thờ tự.
Có được lên thăm tro cốt bất cứ lúc nào không?
Mỗi chùa có giờ mở cửa khu đặt tro cốt khác nhau, có nơi chỉ mở vào những ngày nhất định. Gia đình nên hỏi nhà chùa và lên thăm vào giờ phù hợp, không làm ảnh hưởng tới sinh hoạt của chùa.
Đã gửi tro cốt ở chùa, ở nhà còn cần bàn thờ không?
Phần lớn gia đình vẫn thờ người mất ở nhà: di ảnh, bát hương trên bàn thờ riêng hoặc bàn thờ gia tiên. Gửi tro cốt ở chùa và thờ cúng ở nhà là hai việc song song; lời khấn các ngày tuần, giỗ vẫn đọc ở nhà.